Roma Kriterlerine Göre Fonksiyonel Kabızlığın Küresel Yaygınlığı: Sistematik Derleme ve Meta-Analiz

Fonksiyonel kabızlık, toplumda sık görülen fonksiyonel bağırsak hastalıklarından biri olarak tanımlanmaktadır. Dışkılama sıklığının azalması, dışkının zor geçirilmesi ve dışkılama sırasında güçlük yaşanması gibi belirtilerle ilişkilendirilmektedir. Bu durumun tanımlanmasında farklı ölçütlerin kullanılması, toplumlar arasında bildirilen yaygınlık oranlarının değişmesine neden olabilmektedir. Makalede, fonksiyonel kabızlığın dünya genelindeki yaygınlığının daha güncel ve karşılaştırılabilir biçimde ortaya konulması amacıyla Roma kriterlerinin farklı sürümleri kullanılarak yayımlanmış nüfus temelli araştırmalar bir araya getirilmiştir.

Araştırmada, 1 Ocak 1990 ile 31 Aralık 2020 tarihleri arasında MEDLINE, Embase ve Embase Classic veri tabanlarında yayımlanan çalışmalar taranmıştır. En az 50 yetişkin katılımcıyı içeren ve fonksiyonel kabızlık yaygınlığını Roma I, Roma II, Roma III veya Roma IV kriterlerine göre değerlendiren nüfus temelli kesitsel araştırmalar çalışmaya dahil edilmiştir. Klinik başvuruya dayalı veya uygunluk örneklemi kullanan çalışmalar değerlendirme dışında bırakılmıştır. Toplam 8174 kayıt incelenmiş, uygunluk kriterlerini karşılayan 45 çalışma sistematik derleme ve meta-analize alınmıştır. Bu çalışmalar 43 farklı ülkeden 80 ayrı yetişkin toplumunu ve toplam 275.260 katılımcıyı kapsamıştır.

Çalışmaya göre fonksiyonel kabızlığın birleşik yaygınlığı, kullanılan Roma kriterlerinin sürümüne göre farklılık göstermiştir. Roma I kriterlerini kullanan araştırmalarda yaygınlık %15,3 olarak belirlenirken, Roma II kriterlerinde %11,2, Roma III kriterlerinde %10,4 ve Roma IV kriterlerinde %10,1 olarak hesaplanmıştır. Makalede bu farklılığın, Roma kriterlerinin sonraki sürümlerinde fonksiyonel kabızlığın tanımlanmasına yönelik ölçütlerin daha belirgin ve kısıtlayıcı hale gelmesiyle ilişkili olabileceği belirtilmektedir. Araştırmaya göre, fonksiyonel kabızlığın küresel yükü kullanılan tanımlama yöntemine bağlı olarak yaklaşık her 6 kişiden biri ile her 10 kişiden biri arasında değişebilmektedir.

Makalede dikkat çeken bir diğer bulgu, fonksiyonel kabızlığın kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülmesidir. Roma I kriterleri kullanılan çalışmalarda kadınlarda fonksiyonel kabızlık görülme olasılığı erkeklerden yaklaşık 2,40 kat daha yüksek bulunmuştur. Roma II kriterlerinde bu oran 1,94 kat, Roma III kriterlerinde ise 2,32 kat olarak belirlenmiştir. Roma IV kriterlerini kullanan araştırmalarda ise cinsiyete göre yaygınlığı karşılaştırmaya olanak sağlayan yeterli veri bulunmamıştır. Çalışmaya göre yaş ve sosyoekonomik durum ile fonksiyonel kabızlık yaygınlığı arasında anlamlı bir farklılık gösterilememiştir; ancak bu değerlendirmelerdeki verilerin sınırlı olduğu belirtilmiştir.

Araştırmada ülkeler arasında fonksiyonel kabızlık yaygınlığının oldukça geniş bir aralıkta değiştiği görülmüştür. Makaleye göre aynı tanı kriterleri kullanıldığında ve benzer araştırma yöntemleri uygulandığında dahi ülkeler arasındaki farklılıklar tamamen ortadan kalkmamıştır. Çalışmada bu durumun yalnızca kullanılan tanı ölçütlerinden kaynaklanmadığı, çevresel koşullar, kültürel özellikler, etnik yapı, beslenme alışkanlıkları ve genetik faktörler gibi çeşitli etkenlerin belirtilerin bildirilmesini ve dolayısıyla yaygınlık sonuçlarını etkileyebileceği vurgulanmaktadır. Ayrıca kullanılan anketin doğrudan doğrulanmış Roma anketi olması veya Roma kriterlerinin başka bir anket aracılığıyla yaklaşık olarak değerlendirilmesi de yaygınlık tahminlerinde farklılıklara yol açabilmektedir.

Sonuç olarak, makalede fonksiyonel kabızlığın dünya genelinde oldukça yaygın bir sağlık sorunu olduğu ve kullanılan Roma kriterlerine bağlı olarak yetişkin nüfusun yaklaşık %10–15’ini etkileyebildiği ortaya konulmuştur. Araştırmaya göre kadınlarda daha yüksek görülmesi ve ülkeler arasında belirgin yaygınlık farklılıklarının bulunması, hastalığın yalnızca tek bir faktör üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir. Çalışmaya göre gelecekte yapılacak araştırmalarda standart tanı kriterlerinin ve benzer veri toplama yöntemlerinin kullanılması, ülkeler arasındaki farklılıkların nedenlerinin daha doğru biçimde ortaya çıkarılmasına katkı sağlayacaktır. Makalede elde edilen güncel verilerin, fonksiyonel kabızlığın toplum üzerindeki yükünün anlaşılması, sağlık hizmetlerinin planlanması ve bu durumun gelecekteki araştırmalarda öncelikli konular arasında değerlendirilmesi açısından önemli olduğu vurgulanmaktadır.