Küresel, Bölgesel ve Ulusal Düzeyde Gastrit ve Duodenit Yükü: 1990-2050

Gastrit ve duodenit, dünya genelinde önemli sayıda kişiyi etkileyen ve sindirim sistemi hastalıkları arasında dikkate değer bir hastalık yükü oluşturan rahatsızlıklar arasında yer almaktadır. Bu hastalıkların toplumlar üzerindeki etkisinin yalnızca yeni vaka sayılarıyla değil; mevcut vaka sayısı, engelliliğe bağlı yaşam kaybı ve ölümler gibi farklı göstergeler üzerinden değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda çalışmada, 1990-2021 yılları arasındaki gastrit ve duodenit yükü küresel, bölgesel ve ulusal düzeylerde incelenmiş, ayrıca mevcut eğilimler kullanılarak 2050 yılına yönelik tahminler oluşturulmuştur. Araştırmada Global Burden of Disease Study 2021 veri setinden yararlanılmıştır.

Makalede, 2021 yılında dünya genelinde gastrit ve duodenite bağlı yaklaşık 27,2 milyon yeni vakanın ortaya çıktığı ve toplam mevcut vaka sayısının yaklaşık 38,3 milyona ulaştığı bildirilmektedir. Aynı yıl bu hastalıkların yaklaşık 2,81 milyon engelliliğe ayarlanmış yaşam yılına (DALY) neden olduğu ve yaklaşık 43 bin ölümle ilişkilendirildiği belirtilmektedir. Bu sonuçlar, gastrit ve duodenitin toplum sağlığı açısından yalnızca yaygın görülen sindirim sistemi sorunları olmadığını, aynı zamanda önemli bir hastalık yüküne neden olduğunu göstermektedir.

Araştırmaya göre 1990-2021 döneminde küresel ölçekte yaşa göre standartlaştırılmış yeni vaka ve mevcut vaka oranlarında genel olarak azalma meydana gelmiştir. Bununla birlikte toplam vaka sayısındaki değişim, nüfus artışı ve nüfusun yaşlanması gibi demografik faktörlerden etkilenmiştir. Çalışmada kadınlarda toplam mevcut vaka sayısının erkeklerden daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Ayrıca hastalık yükünün yaşla birlikte belirginleştiği ve mevcut vaka sayısının özellikle ileri yaş gruplarında yükseldiği, en yüksek düzeyin 55-59 yaş grubunda görüldüğü belirtilmiştir.

Bölgesel farklılıklar da araştırmada dikkat çekici sonuçlar arasında yer almaktadır. Makaleye göre Doğu Asya, 2021 yılında yeni vaka ve mevcut vaka oranları bakımından yüksek değerlere sahip bölgeler arasında bulunmuştur. Buna karşılık Sahra Altı Afrika’da ölüm oranları ve hastalığa bağlı toplam sağlık kaybının daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Çalışmaya göre sosyo-demografik gelişmişlik düzeyi de hastalık yükünün dağılımıyla ilişkili bulunmuştur. Özellikle düşük ve düşük-orta sosyo-demografik indeks düzeyindeki bölgelerde bazı hastalık yükü göstergelerinde artış eğilimlerinin bulunması, sağlık hizmetlerine erişim, yaşam koşulları ve korunma stratejilerindeki farklılıkların önemini ortaya koymaktadır.

Makalede hastalık yükünü etkileyebilecek çeşitli faktörlere de dikkat çekilmektedir. Özellikle Helicobacter pylori enfeksiyonu ve olumsuz beslenme alışkanlıklarının gastrit ve duodenit gelişiminde önemli rol oynayabileceği değerlendirilmektedir. Bunun yanında yaşlanan nüfusun ve dünya nüfusundaki genel artışın gelecekte toplam hasta sayısını yükseltebileceği öngörülmektedir. Araştırmada yapılan projeksiyonlara göre 2050 yılında dünya genelindeki toplam gastrit ve duodenit vakalarının yaklaşık 51,24 milyona ulaşabileceği tahmin edilmiştir. Ancak yaşa göre standartlaştırılmış görülme oranının 2021 yılında 100.000 kişi başına 454,31 düzeyinden 2050 yılında yaklaşık 402,14’e gerilemesi beklenmektedir. Bu durum, nüfus yapısındaki değişikliklerin toplam vaka sayısını artırmasına rağmen, yaş yapısı dikkate alındığında hastalık oranlarının azalabileceğini göstermektedir.

Sonuç olarak çalışmada, gastrit ve duodenitin küresel ölçekte halen önemli bir sağlık yükü oluşturduğu, ancak 1990-2021 döneminde yaşa göre standartlaştırılmış oranlarda genel bir düşüş yaşandığı ortaya konulmuştur. Buna rağmen nüfus artışı ve yaşlanma nedeniyle toplam vaka sayısının önümüzdeki yıllarda yükselmesi beklenmektedir. Çalışmaya göre özellikle yaşlı nüfusun giderek arttığı toplumlarda gastrit ve duodenitin sağlık sistemi üzerindeki etkisinin yakından izlenmesi gerekmektedir. Düşük sosyo-demografik düzeydeki bölgelerde görülen yüksek hastalık yükü ise erken tanı, uygun sağlık hizmetlerine erişim, H. pylori enfeksiyonunun kontrolü ve sağlıklı beslenme alışkanlıklarının desteklenmesi gibi koruyucu yaklaşımların önemini ortaya koymaktadır. Araştırmanın 2050 projeksiyonları, gelecekte gastrit ve duodenitin toplam vaka yükünün azaltılabilmesi için özellikle riskli ve dezavantajlı toplum gruplarına yönelik uzun vadeli halk sağlığı stratejilerine ihtiyaç duyulacağını göstermektedir.