KOAH’ın 2019 Küresel, Bölgesel ve Ulusal Yaygınlığı ve Risk Faktörleri

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), dünya genelinde hastalık, iş gücü kaybı, yaşam kalitesinde bozulma ve ölüm açısından önemli bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendirilmektedir. Hastalığın küresel yükünün belirlenmesi; erken tanı, korunma ve sağlık politikalarının planlanması açısından önem taşımaktadır. Makalede, KOAH’ın 2019 yılındaki küresel, bölgesel ve ulusal yaygınlığının belirlenmesi ve hastalıkla ilişkili temel risk faktörlerinin değerlendirilmesi amacıyla sistematik derleme ve modelleme çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmada 1990-2019 yılları arasında yayımlanmış toplum temelli çalışmalar incelenmiş ve farklı ülkelerden elde edilen veriler bir araya getirilmiştir. Toplam 65 ülkede 260 çalışma alanını kapsayan 162 makale değerlendirmeye alınmıştır.

Çalışmada KOAH yaygınlığının belirlenmesinde iki farklı tanımlama yöntemi kullanılmıştır. Bunlardan ilki, solunum fonksiyon testinde belirli bir eşik değer üzerinden KOAH tanımlamasını sağlayan GOLD ölçütü, diğeri ise yaş ve cinsiyete göre beklenen normal değerleri dikkate alan alt normal sınır (LLN) yaklaşımıdır. Araştırmaya göre 30-79 yaş arasındaki kişilerde 2019 yılı küresel KOAH yaygınlığı GOLD ölçütüne göre %10,3 olarak hesaplanmıştır. Bu oran yaklaşık 391,9 milyon kişiye karşılık gelmektedir. LLN ölçütü kullanıldığında ise yaygınlık %7,6 olarak bulunmuş ve KOAH ile yaşayan kişi sayısının yaklaşık 292 milyon olduğu tahmin edilmiştir. Bu farklılık, kullanılan tanı ölçütlerinin hastalık yükünün hesaplanmasında önemli değişikliklere yol açabildiğini göstermektedir.

Makaleye göre KOAH yükü ülkelerin gelir düzeylerine göre de önemli farklılıklar göstermektedir. GOLD ölçütü kullanılarak yapılan hesaplamada 2019 yılında KOAH bulunan yaklaşık 391,9 milyon kişinin 315,5 milyonunun, yani %80,5’inin düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşadığı tahmin edilmiştir. Çalışmada genel yaygınlığın Batı Pasifik bölgesinde %11,7 ile en yüksek, Amerika bölgesinde ise %6,8 ile en düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya göre hastalık yaygınlığı yaş ilerledikçe artmakta ve erkeklerde kadınlara kıyasla daha yüksek görülmektedir. GOLD ölçütüne göre 30-79 yaş grubunda KOAH yaygınlığı erkeklerde %14,1, kadınlarda ise %6,5 olarak hesaplanmıştır.

Çalışmada KOAH gelişimiyle ilişkili çeşitli risk faktörleri de değerlendirilmiştir. Araştırmaya göre erkek cinsiyet, sigara kullanımı, düşük vücut kitle indeksi, biyokütle yakıtlarına maruz kalma ve mesleki olarak toz veya dumana maruz kalma önemli risk faktörleri arasında yer almaktadır. Özellikle mevcut sigara kullanımının KOAH ile güçlü biçimde ilişkili olduğu belirlenmiş; daha önce sigara kullanmış olmak da anlamlı bir risk artışıyla ilişkilendirilmiştir. Vücut kitle indeksinin 18,5 kg/m²’nin altında olması, biyokütle yakıtlarından kaynaklanan dumanın solunması ve iş ortamında toz ya da dumana maruz kalınması da hastalık riskini artıran faktörler olarak belirlenmiştir. Bu bulgular, KOAH’ın yalnızca sigara kullanımıyla açıklanamayacağını ve çevresel ve mesleki maruziyetlerin de dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

Makaleye göre KOAH’ın önemli bir bölümü düşük ve orta gelirli ülkelerde görülmesine rağmen, bu ülkelerde hastalığın gerçek yükünün mevcut tahminlerden daha yüksek olma ihtimali bulunmaktadır. Çalışmada bu durumun sınırlı sağlık bilgi sistemleri, tanı ve araştırma kapasitesindeki yetersizlikler ve hastaların sağlık hizmetlerine erişimindeki güçlüklerle ilişkili olabileceği belirtilmektedir. Araştırmaya göre geçmiş yıllarda gerçekleştirilen bazı toplum temelli çalışmalarda spirometri ile KOAH saptanan kişilerin önemli bir bölümünün daha önce tanı almadığı görülmüştür. Bu nedenle yalnızca bilinen hastalara yönelik tedavi yaklaşımlarının yeterli olmayacağı; risk faktörlerinin azaltılması, erken tanının güçlendirilmesi ve toplum düzeyinde koruyucu sağlık uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Sonuç olarak çalışma, KOAH’ın 2019 yılında dünya genelinde yüz milyonlarca kişiyi etkileyen ve özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde büyük bir sağlık yükü oluşturan kronik bir hastalık olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırmaya göre yaşlanmayla birlikte KOAH yaygınlığının artması, yaşam süresinin uzadığı ülkelerde gelecekteki hastalık yükünün daha da büyüyebileceğini düşündürmektedir. Sigara kullanımının azaltılması, biyokütle kaynaklı hava kirliliğinin önlenmesi, mesleki toz ve duman maruziyetinin azaltılması, düşük vücut ağırlığı gibi risklerin değerlendirilmesi ve erken tanı olanaklarının geliştirilmesi küresel KOAH yükünün azaltılması açısından önem taşımaktadır. Çalışmaya göre özellikle kaynakları sınırlı ülkelerde sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi ve toplum genelinde uygulanabilecek koruyucu stratejilerin geliştirilmesi, KOAH’ın gelecekte oluşturacağı sağlık yükünün azaltılmasında temel öncelikler arasında yer almalıdır.