Fonksiyonel Dispepsinin Roma Kriterlerine Göre Küresel Yaygınlığı: Sistematik Derleme ve Meta-Analiz

Fonksiyonel dispepsi, sindirim sisteminde belirgin bir yapısal hastalık bulunmamasına rağmen üst karın bölgesinde rahatsızlık, yemeklerden sonra aşırı dolgunluk, erken doyma, üst karın ağrısı veya yanması gibi şikâyetlerle karakterize edilen yaygın bir sindirim sistemi problemidir. Bu durum yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmekte ve sağlık hizmetlerinin kullanımını artırabilmektedir. Fonksiyonel dispepsinin tanısında kullanılan Roma kriterleri zaman içerisinde değiştirilmiş ve farklı sürümler geliştirilmiştir. Bu nedenle hastalığın toplumlar arasındaki yaygınlığının değerlendirilmesinde kullanılan tanı kriterleri önemli bir farklılık oluşturabilmektedir.

Bu çalışmada, fonksiyonel dispepsinin dünya genelindeki yaygınlığının belirlenmesi ve Roma kriterlerinin farklı sürümlerine göre prevalansın nasıl değiştiğinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmada 1990-2022 yılları arasında üç büyük bilimsel veri tabanında literatür taraması yapılmıştır. Roma I, Roma II, Roma III veya Roma IV kriterlerini kullanarak yetişkin nüfusta fonksiyonel dispepsi yaygınlığını değerlendiren çalışmalar incelemeye alınmıştır. Toplam 44 araştırma ve 40 ülkeyi kapsayan, 256.915 yetişkinin verileri sistematik derleme ve meta-analize dahil edilmiştir.

Makaleye göre fonksiyonel dispepsinin küresel yaygınlığı %8,4 olarak hesaplanmıştır. Bununla birlikte kullanılan tanı kriterlerine göre önemli farklılıklar ortaya çıkmıştır. Roma I kriterlerini kullanan araştırmalarda yaygınlık %11,9 olarak belirlenirken, Roma IV kriterlerinin kullanıldığı çalışmalarda bu oran %6,8 olarak bulunmuştur. Çalışmaya göre bu farklılık, yalnızca toplumlar arasındaki gerçek hastalık sıklığından değil, fonksiyonel dispepsinin tanımlanmasında kullanılan kriterlerin zaman içerisinde değiştirilmiş olmasından da kaynaklanabilmektedir.

Araştırmada zaman içerisindeki değişim de değerlendirilmiştir. Çalışmaya göre 1990-2002 döneminde fonksiyonel dispepsi prevalansı %12,4 düzeyindeyken, 2013-2020 döneminde %7,3’e gerilemiştir. Ancak bu düşüşün hastalığın gerçek anlamda azalmasını kesin olarak gösterdiği düşünülmemelidir. Makalede tanı kriterlerindeki değişikliklerin, araştırma yöntemlerinin farklılaşmasının ve toplumların özelliklerinin sonuçlar üzerinde etkili olabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle farklı yıllarda gerçekleştirilen araştırmaların sonuçlarının doğrudan karşılaştırılmasında dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır.

Makaleye göre gelişmekte olan ülkelerde fonksiyonel dispepsi yaygınlığı %9,1, gelişmiş ülkelerde ise %8,0 olarak bulunmuştur. Bölgesel farklılıklar da dikkat çekmiş ve en yüksek prevalans Güney Amerika’da %10,7 olarak bildirilmiştir. Araştırmada cinsiyet açısından da farklılık saptanmış; kadınlarda fonksiyonel dispepsi yaygınlığı %9,0, erkeklerde ise %7,0 olarak hesaplanmıştır. Çalışmaya göre özellikle Roma IV kriterleri kullanıldığında kadınlarda fonksiyonel dispepsi görülme olasılığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir.

Araştırmada elde edilen bulgular, fonksiyonel dispepsinin dünya genelinde önemli ölçüde yaygın olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte çalışmaya göre prevalans değerlerinin değerlendirilmesinde yalnızca tek bir küresel oran üzerinden hareket edilmemesi gerekmektedir. Tanı kriterleri, araştırmanın gerçekleştirildiği dönem, bölgesel özellikler, cinsiyet dağılımı ve kullanılan yöntemler sonuçları etkileyebilmektedir. Makalede özellikle farklı Roma kriterlerinin kullanılması nedeniyle çalışmalar arasında belirgin prevalans farklılıklarının ortaya çıkabileceği vurgulanmaktadır. Bu durum, fonksiyonel dispepsinin küresel yükünün daha doğru belirlenebilmesi için standartlaştırılmış tanı yöntemlerinin önemini ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak, bu sistematik derleme ve meta-analiz fonksiyonel dispepsinin dünya genelinde yaygın görülen bir sindirim sistemi problemi olduğunu ortaya koymuştur. Araştırmaya göre yetişkin nüfusun yaklaşık %8,4’ünde fonksiyonel dispepsi bulunmaktadır ve kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülmektedir. Çalışmada 1990-2020 yılları arasında genel bir prevalans düşüşü bildirilmiş olsa da bu değişimin tanı kriterlerindeki farklılıklardan etkilenmiş olabileceği belirtilmektedir. Makaleye göre fonksiyonel dispepsinin toplumlar üzerindeki gerçek yükünün anlaşılabilmesi için farklı ülkelerde yürütülecek, standart tanı kriterlerini kullanan ve uzun dönemli nüfus temelli araştırmalara ihtiyaç bulunmaktadır.