İnflamatuvar Bağırsak Hastalığının Küresel Yaygınlığı ve Görülme Sıklığı

İnflamatuvar bağırsak hastalıkları (İBH), temel olarak Crohn hastalığı ve ülseratif koliti kapsayan, uzun süreli ve tekrarlayıcı bağırsak iltihabı ile karakterize kronik hastalıklardır. Bu hastalıkların ortaya çıkmasında genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi yanıtları, çevresel etkenler ve bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizliklerin birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir. Son yıllarda İBH’nin yalnızca belirli bölgelerde görülen bir hastalık grubu olmaktan çıkarak küresel ölçekte önemli bir sağlık sorunu haline geldiği bildirilmektedir. Bu nedenle çalışmada, dünya genelinde İBH, Crohn hastalığı ve ülseratif kolitin ne kadar yaygın olduğunun ve yeni vakaların hangi sıklıkta ortaya çıktığının kapsamlı biçimde değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Araştırmada, 1 Ocak 2000 ile 14 Temmuz 2022 tarihleri arasında yayımlanmış toplum temelli çalışmaların belirlenmesi amacıyla PubMed, Scopus ve Web of Science veri tabanları taranmıştır. İlk aşamada 30.501 kayıt değerlendirilmiş, tekrar eden kayıtların çıkarılması ve uygunluk incelemelerinin ardından 215 çalışma meta-analize dahil edilmiştir. Bu çalışmaların 115’i Avrupa, 48’i Asya, 30’u Kuzey Amerika, 12’si Güney Amerika ve 9’u Okyanusya’da gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya göre çalışmaların büyük bölümünün Avrupa’dan gelmesi, kıtalar arasındaki mevcut bilimsel veri miktarının eşit olmadığını da göstermektedir.

Makalede dünya genelinde İBH prevalansı 100.000 kişi başına 229,7 olarak hesaplanmıştır. Başka bir ifadeyle, araştırmada mevcut hastalık yükünün küresel ölçekte oldukça yüksek olduğu gösterilmiştir. Yeni vaka görülme sıklığı ise 100.000 kişi-yılında 9,7 olarak belirlenmiştir. Hastalıklar ayrı ayrı değerlendirildiğinde Crohn hastalığının prevalansı 100.000 kişide 84,2, yeni vaka görülme sıklığı 4,0; ülseratif kolitin prevalansı 120,4 ve yeni vaka görülme sıklığı 5,0 olarak saptanmıştır. Çalışmaya göre ülseratif kolitin küresel prevalansı Crohn hastalığından daha yüksek bulunmuştur.

Bölgesel farklılıklar da araştırmada dikkat çekici bulunmuştur. İBH prevalansının en yüksek olduğu kıta Avrupa olarak belirlenmiş ve 100.000 kişide 348,4 oranına ulaşılmıştır. Ülseratif kolit için de en yüksek prevalans Avrupa’da 198,6 olarak saptanmıştır. Crohn hastalığında ise en yüksek prevalans Okyanusya’da 100.000 kişide 173,6 olarak bulunmuştur. Yeni vaka görülme sıklığı açısından Okyanusya, İBH için 21,3 ve Crohn hastalığı için 12,2 ile en yüksek değerlere sahip bölge olmuştur. Ülseratif kolitte en yüksek yeni vaka görülme sıklığı ise Kuzey Amerika’da 9,8 olarak belirlenmiştir. Bu farklılıkların genetik özelliklerin yanı sıra çevresel koşullar, yaşam tarzı, sağlık hizmetlerine erişim, tanı olanakları ve hastalıkların kayıt altına alınma biçimleriyle ilişkili olabileceği değerlendirilmektedir.

Çalışmada yaş grupları açısından da önemli sonuçlara ulaşılmıştır. İBH prevalansı yetişkinlerde 100.000 kişide 245,4 iken çocuklarda 46,6 olarak belirlenmiştir. Genel olarak yetişkinlerde hastalık prevalansı daha yüksek bulunmasına rağmen, Crohn hastalığının yeni görülme sıklığı çocuklarda yetişkinlerin yaklaşık iki katı olarak saptanmıştır. Çocuklarda Crohn hastalığı insidansı 100.000 kişi-yılında 1,7 iken yetişkinlerde 0,8 olarak bulunmuştur. Araştırmaya göre bu sonuç, özellikle çocukluk çağında ortaya çıkan Crohn hastalığının yakından izlenmesi ve erken tanı olanaklarının geliştirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Makalede son yirmi yıllık dönem değerlendirildiğinde İBH prevalansında genel olarak artış eğilimi dikkat çekmiştir. İBH prevalansı 2002–2007 döneminde 100.000 kişide 71,4 iken 2007–2012 döneminde 321,0’a yükselmiş, 2017–2022 döneminde ise 305,1 olarak belirlenmiştir. İnsidans değerlerinde dönemsel dalgalanmalar görülmekle birlikte, araştırmanın genel değerlendirmesinde hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde İBH’nin yaygınlığının ve hastalık yükünün arttığı vurgulanmaktadır. Bu durum, hastalığın yalnızca klinik tedavi açısından değil, toplum sağlığı ve sağlık hizmetlerinin planlanması açısından da daha fazla önem kazanmakta olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak çalışmaya göre İBH, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit dünya genelinde önemli ve giderek büyüyen bir sağlık sorunu olarak değerlendirilmektedir. Özellikle ülkeler ve kıtalar arasında prevalans ve insidans açısından belirgin farklılıklar bulunması, hastalığın nedenlerinin daha ayrıntılı araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Çalışmada çocukluk çağındaki Crohn hastalığına ayrıca dikkat çekilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Araştırmaya göre erken tanı, uygun takip ve hastalık yükünün daha doğru belirlenmesi, gelecekte İBH’nin bireyler ve sağlık sistemleri üzerindeki etkisinin azaltılmasında önemli olacaktır.