Kronik Böbrek Hastalığının Küresel, Bölgesel Ve Ulusal Yükünü Ve Risk Faktörlerini İnceleyen Bir Araştırma

Kronik böbrek hastalığı (KBH), böbreklerin uzun süre boyunca işlevlerini yeterli düzeyde yerine getirememesiyle ortaya çıkan ve ilerleyici özellik gösterebilen önemli bir sağlık sorunudur. Hastalık yalnızca böbrek fonksiyonlarında bozulmaya neden olmakla kalmamakta, aynı zamanda kalp-damar hastalıkları ve erken ölüm riskiyle de yakından ilişkili bulunmaktadır. Bu araştırmada, 1990-2023 yılları arasında dünya genelinde kronik böbrek hastalığının yaygınlığı, görülme sıklığı, ölümler ve hastalık nedeniyle kaybedilen sağlıklı yaşam yılları kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmada 20 yaş ve üzerindeki yetişkinler ele alınmış ve 204 ülke ile bölgeye ait veriler kullanılmıştır. Veriler; yayımlanmış bilimsel çalışmalar, ölüm kayıtları, böbrek yetmezliği tedavi kayıtları ve hane halkı araştırmaları gibi farklı kaynaklardan elde edilmiştir.

Makalede, 2023 yılında dünya genelinde yaklaşık 788 milyon yetişkinin kronik böbrek hastalığı ile yaşadığı tahmin edilmiştir. Bu sayının 1990 yılında yaklaşık 378 milyon olduğu belirtilmiştir. Böylece 33 yıllık dönemde kronik böbrek hastalığı ile yaşayan yetişkinlerin sayısında oldukça belirgin bir artış meydana geldiği gösterilmiştir. Araştırmaya göre 2023 yılında yetişkinlerde yaşa göre standardize edilmiş kronik böbrek hastalığı prevalansı %14,2 olarak hesaplanmıştır. Bu oran, 1990 yılına kıyasla %3,5 oranında göreceli bir artış anlamına gelmektedir. Çalışmaya göre hastaların büyük bölümünü evre 1-3 arasındaki kronik böbrek hastalığı bulunan kişiler oluşturmuştur ve bu evrelerin toplam prevalansı %13,9 olarak belirlenmiştir.

Kronik böbrek hastalığının dağılımının dünya genelinde aynı olmadığı da araştırmada dikkat çekilen önemli konulardan biri olmuştur. Makaleye göre yaşa göre standardize edilmiş en yüksek  kronik böbrek hastalığı prevalansı Kuzey Afrika ve Orta Doğu bölgesinde görülmüş ve %18,0 olarak hesaplanmıştır. Bu durum, kronik böbrek hastalığının yalnızca bireysel bir sağlık problemi olmadığını, aynı zamanda ülkelerin ve bölgelerin sağlık sistemleri açısından önemli bir yük oluşturduğunu göstermektedir. Araştırmada farklı ülkeler arasındaki hastalık yükünün belirlenmesi, bölgesel sağlık politikalarının oluşturulması ve risk altındaki toplumların belirlenmesi açısından önemli bir veri kaynağı olarak değerlendirilmiştir.

Çalışmada kronik böbrek hastalığının ölüm ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri de ayrıntılı olarak ortaya konulmuştur. Araştırmaya göre 2023 yılında kronik böbrek hastalığı, dünya genelinde yaklaşık 1,48 milyon ölümle ilişkilendirilmiş ve küresel ölçekte dokuzuncu en önemli ölüm nedeni olarak belirlenmiştir. Hastalık aynı zamanda erken ölüm ve yaşamın hastalıkla geçirilen yılları nedeniyle önemli miktarda sağlıklı yaşam yılı kaybına neden olmuştur. Makalede  kronik böbrek hastalığı, engelliliğe göre ayarlanmış yaşam yılları açısından dünyada on ikinci sıradaki neden olarak gösterilmiştir. Bu bulgular, hastalığın yalnızca böbrek fonksiyonlarını etkileyen bir durum olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ve toplum sağlığı üzerindeki toplam etkisinin oldukça geniş olduğunu göstermektedir.

Makalede kronik böbrek hastalığı ile kalp-damar hastalıkları arasındaki ilişkiye de özellikle dikkat çekilmiştir. Araştırmaya göre böbrek fonksiyonlarının bozulması, 2023 yılında dünya genelindeki kalp-damar hastalığı ölümlerinin yaklaşık %11,5’i ile ilişkilendirilmiştir. Bu sonuç, böbrek fonksiyonlarındaki bozulmanın yalnızca böbreklerle sınırlı kalmayan sistemik sonuçlara sahip olabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışmaya göre kronik böbrek hastalığının oluşturduğu sağlık yükünde yüksek açlık kan şekeri, yüksek vücut kitle indeksi ve yüksek sistolik kan basıncı önde gelen risk faktörleri arasında yer almıştır. Bu bulgular, metabolik ve kardiyovasküler risklerin kontrol altına alınmasının böbrek sağlığının korunması açısından da önemli olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, araştırma kronik böbrek hastalığının 1990-2023 döneminde küresel ölçekte giderek büyüyen bir sağlık sorunu hâline geldiğini ortaya koymuştur. 2023 yılında yüz milyonlarca yetişkinin  kronik böbrek hastalığı  ile yaşaması ve hastalığın yaklaşık 1,48 milyon ölümle ilişkilendirilmesi, hastalığın erken dönemde fark edilmesinin ve risk faktörlerinin kontrol edilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Makaleye göre kronik böbrek hastalığının gelecekte oluşturacağı yükün azaltılabilmesi için hastalığın nedenlerinin daha iyi anlaşılması, uygun kişilerin taranması ve etkili uygulama programlarının geliştirilmesi gerekmektedir. Çalışmaya göre özellikle yüksek kan şekeri, yüksek vücut kitle indeksi ve yüksek sistolik kan basıncı gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin yönetilmesi, hem böbrek hem de kalp-damar sağlığının korunmasına katkı sağlayabilecek önemli yaklaşımlar arasında değerlendirilmektedir.