Çocuklarda Enfeksiyöz Cilt Hastalıklarının Küresel Yükü ve Ülkeler Arası Eşitsizlik: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021

Çocukluk döneminde görülen enfeksiyöz cilt hastalıkları, hafif seyreden sorunlardan ciddi sağlık sonuçlarına kadar geniş bir tablo oluşturabilmektedir. Bu hastalıklar temel olarak bakteriyel, mantar ve viral cilt enfeksiyonları şeklinde sınıflandırılmaktadır. Çalışmada, çocuklarda bu hastalıkların küresel boyuttaki yükünün ve ülkeler arasındaki farklılıkların ortaya konulması amacıyla 1990-2021 yılları arasındaki veriler değerlendirilmiştir. Araştırmada insidans, yani yeni ortaya çıkan vaka sayısı ve oranı ile hastalık nedeniyle sağlıklı yaşamdan kaybedilen süreyi gösteren engelliliğe ayarlanmış yaşam yılı (DALY) ölçütleri kullanılmıştır. Veriler, Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2021 kapsamında 204 ülke ve bölgeyi kapsayacak şekilde incelenmiştir.

Makaleye göre 2021 yılında dünya genelinde çocuklarda yaklaşık 685,4 milyon yeni enfeksiyöz cilt hastalığı vakası saptanmıştır. Bu vakaların %55,70’ini mantar, %37,81’ini bakteriyel ve %6,49’unu viral cilt hastalıkları oluşturmuştur. Araştırmaya göre 1990-2021 döneminde çocuklarda enfeksiyöz cilt hastalıklarının genel görülme oranında belirgin bir artış meydana gelmiştir. Özellikle bakteriyel cilt hastalıklarında yaklaşık %45’lik artış görülmesi dikkat çekmiştir. Mantar cilt hastalıklarında artış yaklaşık %31, viral cilt hastalıklarında ise %18 düzeyinde gerçekleşmiştir. Buna karşılık hastalıkların toplam sağlık kaybını gösteren DALY oranlarında genel olarak azalma gözlenmiştir.

Çalışmada yaş grupları açısından da önemli farklılıklar belirlenmiştir. Bakteriyel cilt hastalıklarının görülme oranı 5 yaşından küçük çocuklarda en yüksek bulunurken, 10-14 yaş grubunda artış hızının daha belirgin olduğu gösterilmiştir. Mantar cilt hastalıklarında hem en yüksek görülme oranı hem de en büyük artış 5-9 yaş grubunda saptanmıştır. Viral cilt hastalıklarında ise en yüksek insidans ve DALY oranları 5-9 yaş grubunda görülmüş, en belirgin artış 5 yaşından küçük çocuklarda ortaya çıkmıştır. 2021 yılında genel enfeksiyöz cilt hastalıklarına bağlı yeni vaka sayısı ve DALY yükü erkek çocuklarda daha yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte bakteriyel ve viral hastalıkların insidans oranlarının kız çocuklarında daha yüksek olduğu, DALY oranlarının ise erkeklerde daha yüksek seyrettiği bildirilmiştir.

Araştırmaya göre enfeksiyöz cilt hastalıklarının yükü ülkelerin sosyo-demografik gelişmişlik düzeyiyle yakından ilişkili bulunmuştur. Düşük sosyo-demografik düzeye sahip bölgelerde özellikle bakteriyel ve mantar cilt hastalıklarının görülme oranları ve DALY yükleri daha yüksek saptanmıştır. Düşük sosyo-demografik düzeye sahip bölgelerde bakteriyel cilt hastalıklarının 2021 yılındaki insidans oranının, en düşük orana sahip yüksek sosyo-demografik düzeydeki bölgenin yaklaşık dört katına ulaştığı bildirilmiştir. Viral cilt hastalıklarında ise farklı bir tablo ortaya çıkmış ve en yüksek görülme oranları yüksek sosyo-demografik düzeye sahip bölgelerde gözlenmiştir. Bu bulgular, çocukların yaşadığı sosyal ve ekonomik koşulların enfeksiyöz cilt hastalıklarının dağılımında önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir.

Makalede ülkeler arasındaki farklılıklar da ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. 2021 yılında enfeksiyöz cilt hastalıklarına bağlı en yüksek vaka sayısı Hindistan’da, en yüksek insidans oranı ise Etiyopya’da bildirilmiştir. Etiyopya, bakteriyel ve mantar cilt hastalıklarında da en yüksek insidans oranına sahip ülke olarak öne çıkmıştır. Viral cilt hastalıklarında ise en yüksek insidans Almanya’da saptanmıştır. Bölgesel değerlendirmede Doğu Sahra Altı Afrika, genel enfeksiyöz cilt hastalıklarının yanı sıra bakteriyel ve mantar cilt hastalıkları açısından en yüksek insidansın görüldüğü bölge olmuştur. Çalışmaya göre 1990-2021 arasında bazı bölgelerde insidans azalırken bazı bölgelerde artış göstermiş ve bu durum küresel hastalık yükünün ülkeler arasında eşit dağılmadığını ortaya koymuştur.

Çalışmada sağlık eşitsizlikleri ayrıca özel olarak incelenmiş ve düşük sosyo-demografik düzeye sahip ülkelerin çocuklarda enfeksiyöz cilt hastalıklarının oluşturduğu sağlık kaybından orantısız biçimde daha fazla etkilendiği gösterilmiştir. Mutlak eşitsizlik ölçümünde 1990-2021 arasında ülkeler arasındaki farkın daraldığı belirlenmesine rağmen, hastalık yükünün düşük sosyo-demografik düzeye sahip ülkelerde yoğunlaşmaya devam ettiği bildirilmiştir. Araştırmaya göre bu durum, yalnızca hastalıkların küresel düzeyde ne kadar sık görüldüğünün değil, aynı zamanda sağlık hizmetlerine erişim, yaşam koşulları, çevresel faktörler ve sosyoekonomik farklılıkların da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde çocuklara yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinin ve erken tanı olanaklarının güçlendirilmesi önemli görülmektedir.

Sonuç olarak, makalede çocuklarda enfeksiyöz cilt hastalıklarının küresel ölçekte oldukça yaygın olduğu ve 1990-2021 döneminde yeni vaka oranlarının genel olarak arttığı ortaya konulmuştur. Mantar enfeksiyonları toplam vakaların en büyük bölümünü oluştururken, bakteriyel enfeksiyonlarda görülen belirgin artış özellikle dikkat çekmiştir. Çalışmaya göre hastalıkların oluşturduğu yük, çocukların yaşına, hastalığın türüne ve ülkelerin sosyo-demografik koşullarına göre önemli ölçüde değişmektedir. Düşük ve orta gelirli ülkelerdeki çocukların özellikle bakteriyel ve mantar cilt hastalıklarının sağlık yükünden daha fazla etkilendiği vurgulanmaktadır. Bu nedenle araştırma, çocuklarda enfeksiyöz cilt hastalıklarının azaltılması için yalnızca tedavi yaklaşımlarının değil, erken tanı, koruyucu sağlık hizmetleri, sağlık hizmetlerine erişimin geliştirilmesi ve sosyoekonomik eşitsizliklerin azaltılmasına yönelik stratejilerin de önem taşıdığını göstermektedir.