Cilt ve Deri Altı Hastalıklarının Küresel Yükü: Küresel Hastalık Yükü Çalışması 2019 Bulguları

Cilt ve deri altı hastalıkları; akne, alopesi, bakteriyel ve mantar kaynaklı enfeksiyonlar, bası yaraları, kaşıntı, sedef hastalığı, uyuz, ürtiker ve viral cilt hastalıkları gibi çok sayıda sağlık sorununu kapsamaktadır. Bu hastalıklar yalnızca cilt üzerinde oluşturdukları belirtilerle sınırlı kalmamakta, fiziksel sağlık, ruhsal iyilik hali ve yaşam kalitesi üzerinde de uzun süreli etkiler oluşturabilmektedir. Makalede, bu hastalıkların küresel ölçekteki dağılımının ve oluşturduğu sağlık yükünün ayrıntılı biçimde değerlendirilmesinin, sağlık politikalarının oluşturulması ve kaynakların doğru biçimde planlanması açısından önemli olduğu belirtilmektedir.

Araştırmada, 2019 Küresel Hastalık Yükü Çalışması verileri kullanılarak 1990–2019 dönemindeki cilt ve deri altı hastalıkları incelenmiştir. Toplam 204 ülke ve bölgeden elde edilen veriler üzerinden yeni vaka sayıları, hastalıklara bağlı ölümler ve engelliliğe ayarlanmış yaşam yılları (DALY) değerlendirilmiştir. Analizler yaş, cinsiyet, coğrafi bölge ve sosyo-demografik gelişmişlik düzeyine göre gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya göre bu yaklaşım, farklı ülkeler ve bölgeler arasındaki hastalık yükünün karşılaştırılmasına ve zaman içerisindeki değişimlerin ortaya konulmasına olanak sağlamıştır.

Makaleye göre 2019 yılında dünya genelinde 4,86 milyara yakın yeni cilt ve deri altı hastalığı vakası meydana gelmiştir. Bu vakaların yaklaşık %34’ünü mantar kaynaklı cilt hastalıkları, %23’ünü ise bakteriyel cilt hastalıkları oluşturmuştur. Böylece mantar ve bakteriyel hastalıkların, küresel cilt hastalığı yükünün en önemli bileşenleri arasında bulunduğu gösterilmiştir. Aynı yıl cilt ve deri altı hastalıklarına bağlı yaklaşık 98.500 ölüm tahmin edilmiş ve ölümlerin büyük bölümünün bakteriyel cilt hastalıklarıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir. Araştırmaya göre 1990 yılıyla karşılaştırıldığında cilt ve deri altı hastalıklarına bağlı ölüm sayısı yaklaşık iki katına çıkmıştır.

Çalışmada hastalık yükünün yalnızca ölüm oranlarıyla değerlendirilmemesi gerektiği özellikle ortaya konulmuştur. 2019 yılında cilt ve deri altı hastalıklarına bağlı toplam DALY sayısı yaklaşık 42,9 milyon olarak hesaplanmıştır. Bu yükün %94,74’ünün hastalık veya engellilikle geçirilen yaşam yıllarından, %5,26’sının ise erken ölümler nedeniyle kaybedilen yaşam yıllarından oluştuğu belirlenmiştir. Makaleye göre bu sonuç, cilt hastalıklarının ölümcül sonuçlarından çok, uzun süreli hastalık ve engellilik yoluyla bireylerin günlük yaşamını ve yaşam kalitesini etkilediğini göstermektedir. DALY yükünün en önemli nedenlerinden biri bakteriyel cilt hastalıkları olmuş ve toplam yükün önemli bir bölümü Güney Asya’da yoğunlaşmıştır.

Araştırmaya göre coğrafi farklılıklar da dikkat çekici bulunmuştur. Yeni vaka ve ölüm sayılarının en yüksek olduğu bölge Güney Asya olarak belirlenmiş, Hindistan ise küresel yük içerisinde önemli bir paya sahip olmuştur. Çalışmaya göre 2019 yılında yeni vakaların en fazla görüldüğü yaş grubu 0–4 yaş aralığı olmuştur. Erkeklerde cilt ve deri altı hastalıklarının görülme sıklığının kadınlardan bir miktar daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte hastalık türlerine göre cinsiyet farklılıkları ortaya çıkmıştır; örneğin bazı bakteriyel cilt hastalıkları ve uyuz erkeklerde daha sık görülürken, alopesi areata ve dermatit gibi bazı hastalıkların kadınlarda daha yüksek oranda görüldüğü bildirilmiştir.

Makalede ayrıca sosyo-demografik gelişmişlik düzeyinin cilt ve deri altı hastalıklarının yüküyle ilişkisi değerlendirilmiştir. Düşük ve orta sosyo-demografik gelişmişlik düzeyindeki ülkelerde hastalık yükünün daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmaya göre 1990–2019 döneminde cilt ve deri altı hastalıklarının toplam yeni vaka sayısı, ölüm yükü ve DALY değerlerinde genel olarak artış meydana gelmiştir. Özellikle bası yaralarına bağlı yeni vaka ve DALY sayılarında, bakteriyel cilt hastalıklarına bağlı ölümlerde belirgin yükselişler saptanmıştır. Bu bulgular, yalnızca dermatolojik tedavilerin değil, koruyucu sağlık hizmetlerinin ve temel sağlık hizmetlerine erişimin de küresel hastalık yükünün azaltılmasında önemli olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, çalışmada cilt ve deri altı hastalıklarının dünya genelinde son derece yaygın olduğu ve önemli bir halk sağlığı yükü oluşturduğu vurgulanmaktadır. Makaleye göre özellikle mantar ve bakteriyel cilt hastalıkları küresel yükün başlıca nedenleri arasında yer almakta, hastalıkların önemli bir bölümü ise ölümden ziyade uzun süreli engellilik ve yaşam kalitesinde bozulma meydana getirmektedir. Araştırmaya göre ülkeler arasındaki sosyo-demografik ve coğrafi farklılıklar dikkate alınarak koruyucu sağlık uygulamalarının güçlendirilmesi, erken tanı olanaklarının geliştirilmesi ve etkili hastalık yönetimi stratejilerinin uygulanması gerekmektedir. Çalışmaya göre ülke ve bölgelere özgü risklerin dikkate alındığı hedefli sağlık politikaları, gelecekte cilt ve deri altı hastalıklarının küresel yükünün azaltılmasına katkı sağlayabilecektir.