Dünya Genelinde Otoimmün Gastrit Prevalansı: Sistematik Derleme ve Meta-Analiz

Otoimmün gastrit, bağışıklık sisteminin mide dokusuna karşı anormal bir yanıt geliştirmesiyle ortaya çıkan, kronik ve ilerleyici özellik gösterebilen bir mide hastalığıdır. Hastalıkta özellikle midenin gövde ve fundus bölgesindeki paryetal hücrelere karşı bağışıklık yanıtı gelişmekte ve zaman içerisinde bu bölgelerde atrofi meydana gelebilmektedir. Paryetal hücrelerin mide asidi ve intrinsik faktör üretiminde görevli olması nedeniyle otoimmün gastrit, yalnızca mide dokusunu ilgilendiren bir durum olarak değerlendirilmemektedir. Hastalığın ilerlemesiyle birlikte mide fonksiyonlarında değişiklikler ve bazı besin öğelerinin emiliminde bozulmalar ortaya çıkabilmektedir. Makalede, otoimmün gastritin dünya genelindeki gerçek yaygınlığının ve prevalansı etkileyebilecek demografik ve tanısal faktörlerin önceki araştırmalarda tam olarak ortaya konulamadığı belirtilmektedir. Bu nedenle çalışmada, farklı ülkelerde gerçekleştirilmiş araştırmalar bir araya getirilerek hastalığın küresel prevalansının belirlenmesi amaçlanmıştır.

Araştırmada, Medline, Scopus ve Embase veri tabanlarında kapsamlı bir tarama gerçekleştirilmiştir. Veri tabanlarının başlangıcından 7 Aralık 2024 tarihine kadar yayımlanmış çalışmalar değerlendirmeye alınmıştır. Uygunluk kriterlerini karşılayan toplam 47 çalışma sistematik derleme ve meta-analize dahil edilmiş ve bu çalışmalar 15.817 kişiyi kapsamıştır. Çalışmaya göre farklı araştırmalardan elde edilen prevalans sonuçlarının bir araya getirilmesinde rastgele etkiler modeli kullanılmış, ayrıca sonuçlar arasındaki farklılıkların olası nedenlerini değerlendirmek amacıyla alt grup ve meta-regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Böylece yalnızca genel prevalansın hesaplanması değil, aynı zamanda coğrafi bölge ve tanı yöntemi gibi faktörlerin hastalığın bildirilen yaygınlığı üzerindeki etkisinin incelenmesi sağlanmıştır.

Makaleye göre otoimmün gastritin dünya genelindeki birleşik prevalansı %3,85 olarak hesaplanmıştır. Bununla birlikte, araştırmada bölgeler arasında belirgin farklılıklar bulunduğu görülmüştür. Avrupa’da prevalans %4,94, Asya’da %2,23 ve Amerika kıtasında %2,82 olarak belirlenmiştir. Afrika’da %8,46, Avustralya’da ise %8,08 ile daha yüksek oranlar bildirilmiştir. Çalışmaya göre bu sonuçlar, otoimmün gastritin toplumlar arasında aynı sıklıkta görülmediğini ve coğrafi özelliklerin, toplumların demografik yapısının, genetik ve çevresel etkenlerin yanı sıra araştırmalarda kullanılan tanı yaklaşımlarının prevalans tahminlerini etkileyebileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte, bölgeler arasındaki farklılıkların nedenlerinin kesin olarak ortaya konulabilmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç bulunduğu vurgulanmaktadır.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu, otoimmün gastrit prevalansının kullanılan tanı yöntemine göre önemli ölçüde değişmesidir. Serolojik antikor testleri kullanılarak tanı konulan çalışmalarda prevalans %5,40 olarak hesaplanırken, histolojik incelemeye dayanan çalışmalarda %2,71 olarak belirlenmiştir. Serolojik değerlendirme ile histolojik incelemenin birlikte kullanıldığı araştırmalarda ise prevalans %1,81 olarak bulunmuştur. Makaleye göre bu farklılıklar, otoimmün gastritin tanısında kullanılan yöntemlerin sonuçlar üzerinde önemli bir etkiye sahip olabileceğini göstermektedir. Tanı kriterlerinin çalışmalar arasında farklılık göstermesi, aynı hastalık için farklı prevalans değerlerinin ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle çalışmada, gelecekte yapılacak araştırmalarda daha ortak ve standart tanı kriterlerinin kullanılmasının hastalığın gerçek yaygınlığının belirlenmesi açısından önemli olduğu vurgulanmaktadır.

Çalışmada ayrıca Helicobacter pylori enfeksiyonu ile otoimmün gastrit prevalansı arasındaki ilişki de değerlendirilmiştir. Meta-regresyon analizinde, H. pylori enfeksiyonu ile otoimmün gastrit prevalansı arasında pozitif yönde bir ilişki saptanmıştır. Ancak bu bulgu, H. pylori enfeksiyonunun otoimmün gastritin doğrudan nedeni olduğunu göstermemektedir. Araştırmaya göre iki durum arasındaki ilişkinin mekanizmalarının daha ayrıntılı biçimde araştırılması gerekmektedir. Çalışma aynı zamanda otoimmün gastritin dünya genelindeki yaygınlığına ilişkin önemli bir veri ortaya koyarken, mevcut çalışmalar arasındaki yüksek heterojenitenin sonuçların yorumlanmasında dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Özellikle farklı ülkelerde kullanılan tanı kriterleri ve yöntemler arasındaki farklılıkların, bildirilen prevalans değerlerindeki değişkenliğin önemli nedenlerinden biri olabileceği düşünülmektedir.

Sonuç olarak, makalede otoimmün gastritin dünya genelinde yaklaşık %3,85 oranında görüldüğü ve hastalığın prevalansının coğrafi bölgelere ve kullanılan tanı yöntemlerine göre belirgin biçimde değişebildiği ortaya konulmuştur. Araştırmaya göre en yüksek prevalans Afrika ve Avustralya’da, daha düşük prevalans ise Asya’da bildirilmiştir. Çalışmaya göre serolojik antikor testleriyle belirlenen prevalansın histolojik değerlendirmeye göre daha yüksek olması, tanı yaklaşımının epidemiyolojik sonuçlar üzerindeki önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca H. pylori enfeksiyonu ile otoimmün gastrit prevalansı arasında pozitif ilişki saptanması, hastalığın gelişiminde rol oynayabilecek çevresel veya enfeksiyöz faktörlerin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğine işaret etmektedir. Makaleye göre gelecekte daha geniş toplumları kapsayan, standart tanı kriterlerinin kullanıldığı araştırmalar yapılması; otoimmün gastritin gerçek küresel yükünün belirlenmesi, risk faktörlerinin daha iyi anlaşılması ve hastalığın erken dönemde tanınmasına katkı sağlayacaktır.