Helicobacter Pylori Enfeksiyonunun 1980–2022 Arasındaki Küresel Yaygınlığını İnceleyen Bir Meta-Analiz

Helicobacter pylori, mide mukozasında yerleşebilen ve özellikle kronik gastrit, peptik ülser hastalığı ve mide kanseri açısından önemli bir risk faktörü olarak kabul edilen bir bakteridir. Enfeksiyonun çoğunlukla çocukluk döneminde kişiler arası bulaş yoluyla edinildiği düşünülmektedir. Dünya genelinde enfeksiyon sıklığının ülkelerin sosyoekonomik koşullarına, hijyen düzeyine, temiz suya erişime ve sağlık hizmetlerinin kapsamına göre önemli ölçüde değişebildiği bilinmektedir. Bu nedenle makalede, 1980–2022 yılları arasındaki küresel Helicobacter pylori enfeksiyonu yaygınlığının zaman içerisindeki değişimi kapsamlı biçimde değerlendirilmiştir.

Araştırmada, PubMed, Embase, MEDLINE, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında 1 Ocak 1980 ile 31 Aralık 2022 arasında yayımlanmış gözlemsel çalışmalar sistematik olarak taranmıştır. İlk taramada 56.967 kayıt belirlenmiş, kalite değerlendirmesi sonrasında 224 çalışma analize dahil edilmiştir. Çalışmaya 71 ülke veya bölgeden toplam 2.979.179 kişi dahil edilmiş ve Dünya Sağlık Örgütü’nün altı bölgesinin tamamından veri elde edilmiştir. Analizlerde enfeksiyon yaygınlığının yanı sıra yaş, cinsiyet, ülkenin gelir düzeyi, sağlık hizmetlerine erişim düzeyi ve kullanılan tanı yöntemi gibi faktörler de değerlendirilmiştir. Çalışmaya göre araştırmalar arasındaki farklılık oldukça yüksek bulunmuş ve heterojenlik düzeyi %99,9 olarak bildirilmiştir.

Makaleye göre küresel Helicobacter pylori enfeksiyonu yaygınlığında son kırk yıl içerisinde belirgin bir azalma meydana gelmiştir. 1980–1990 döneminde küresel yaygınlık %58,2 olarak tahmin edilirken, bu oran 2011–2022 döneminde %43,1’e gerilemiştir. Bununla birlikte 1991–2000 ve 2001–2010 dönemlerinde yaygınlığın büyük ölçüde durağan kaldığı, asıl belirgin düşüşün 2011–2022 yılları arasında gerçekleştiği görülmüştür. Araştırmada en büyük azalmanın başlangıçta enfeksiyon yaygınlığının yüksek olduğu Dünya Sağlık Örgütü Afrika Bölgesi’nde görüldüğü bildirilmiştir. Meta-regresyon analizinde de küresel yaygınlığın yıllar içerisinde düzenli bir düşüş eğilimi gösterdiği ortaya konulmuştur.

Çalışmada Helicobacter pylori enfeksiyonu ile sosyoekonomik koşullar ve sağlık hizmetlerine erişim arasında da önemli ilişkiler belirlenmiştir. Makaleye göre daha genç yaş gruplarında, yüksek gelirli ülkelerde ve evrensel sağlık hizmeti kapsamının daha yüksek olduğu ülkelerde enfeksiyon yaygınlığı daha düşük bulunmuştur. Bu durumun, özellikle temiz suya erişimin artması, sanitasyon koşullarının iyileşmesi, ev içi hijyenin gelişmesi ve genel yaşam standartlarının yükselmesiyle ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca enfeksiyonun azaltılmasında Helicobacter pylori’nin tanınması ve tedavi edilmesine yönelik sağlık uygulamalarındaki gelişmelerin de etkili olabileceği değerlendirilmektedir.

Araştırmaya göre kullanılan tanı yöntemi, bildirilen enfeksiyon oranlarını önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Serolojik yöntemlerle yapılan çalışmalarda Helicobacter pylori yaygınlığı %53,2 olarak bulunurken, serolojik olmayan yöntemlerde bu oran %41,1 olarak belirlenmiştir. Makalede bu farklılığın önemli nedenlerinden birinin serolojik testlerin geçmişte geçirilmiş enfeksiyon ile halen devam eden enfeksiyonu her zaman birbirinden ayıramaması olduğu vurgulanmaktadır. Bu nedenle özellikle zaman içerisindeki değişimin değerlendirilmesinde tanı yöntemlerinin dikkate alınmasının gerekli olduğu belirtilmektedir. Serolojik yöntemlerle yapılan çalışmalarda yıllar içerisinde daha sınırlı değişiklik görülürken, serolojik olmayan yöntemlerde daha belirgin bir düşüş saptanmıştır.

Çalışmada elde edilen sonuçlar, küresel yaygınlıkta belirgin bir gerileme yaşanmasına rağmen Helicobacter pylori enfeksiyonunun hâlâ dünya nüfusunun önemli bir bölümünü etkilediğini göstermektedir. Araştırmaya göre 2011–2022 döneminde küresel yaygınlığın %43,1 seviyesinde olması, enfeksiyonun toplum sağlığı açısından önemini koruduğunu ortaya koymaktadır. Enfeksiyonun uzun süre devam edebilmesi ve mide ile ilişkili ciddi hastalıkların gelişimindeki rolü nedeniyle, yaygınlığın azaltılması yalnızca bireysel tedavi açısından değil, uzun vadeli toplum sağlığı açısından da önem taşımaktadır. Bununla birlikte araştırmalar arasındaki yüksek heterojenlik, elde edilen küresel tahminlerin dikkatli yorumlanmasını gerektirmektedir.

Sonuç olarak makalede, Helicobacter pylori enfeksiyonunun 1980–2022 yılları arasında dünya genelinde belirgin bir azalma eğilimi gösterdiği ortaya konulmuştur. Özellikle 2011–2022 döneminde gözlenen düşüş dikkat çekici bulunmuştur. Çalışmaya göre hijyen ve sanitasyon koşullarındaki gelişmeler, sosyoekonomik iyileşmeler ve sağlık hizmetlerine erişimin artması bu eğilime katkıda bulunan önemli faktörler arasında değerlendirilmektedir. Ancak küresel yaygınlığın hâlâ yüksek olması ve çalışmalar arasında önemli farklılıklar bulunması nedeniyle, daha geniş kapsamlı, standartlaştırılmış ve toplum temelli epidemiyolojik araştırmalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanmaktadır.