Multipl Sklerozda Konak-Bağırsak Mikrobiyomu Etkileşimlerindeki Değişiklikler

Multipl skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen ve bağışıklık sisteminin sinir hücrelerini çevreleyen miyelin yapısına yönelik anormal yanıtıyla ilişkilendirilen kronik bir hastalıktır. Son yıllarda bağırsak mikrobiyotasının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle MS araştırmalarında önemli bir araştırma alanı haline geldiği belirtilmektedir. Bağırsaklarda yaşayan mikroorganizmaların yalnızca sindirim süreçlerine katkı sağlamadığı, aynı zamanda bağışıklık yanıtlarının düzenlenmesi, metabolik faaliyetler ve çeşitli biyolojik sinyaller üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle bağırsak mikrobiyotası ile MS arasındaki ilişkinin yalnızca belirli bakterilerin artması veya azalması üzerinden değil, konak organizma, beslenme, bağışıklık sistemi ve metabolik süreçlerin birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılabileceği vurgulanmaktadır.

Makalede, MS hastalarında bağırsak mikrobiyotasının yapısı ile bağışıklık sistemi ve kandaki metabolik göstergeler arasındaki ilişkilerin bütüncül biçimde incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya tedavi almayan tekrarlayan-düzelen tip MS tanılı 24 kişi ile yaş, cinsiyet ve diğer önemli özellikler açısından eşleştirilmiş 25 sağlıklı birey dahil edilmiştir. Katılımcılardan başlangıçta ve yaklaşık 6 ay sonra dışkı ve kan örnekleri alınmıştır. Bağırsak mikrobiyotasının özellikleri, bağışıklık hücrelerinin dağılımı ve kandaki metabolitler değerlendirilmiş; bunun yanında katılımcıların beslenme alışkanlıklarını belirlemek amacıyla dört günlük beslenme kayıtları kullanılmıştır. Böylece çalışmada bağırsak mikrobiyotası, bağışıklık sistemi, metabolizma ve beslenme arasındaki olası bağlantıların aynı araştırma içerisinde değerlendirilmesi sağlanmıştır.

Çalışmaya göre, MS hastaları ile sağlıklı bireylerin bağırsak mikrobiyotaları arasında bazı önemli farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle Faecalibacterium, Prevotella, Lachnospiraceae ve Anaerostipes ile ilişkili bazı bakteri gruplarının MS hastalarında daha düşük düzeylerde bulunduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, bağırsak mikrobiyotasının genel kompozisyonunun iki grup arasında tamamen farklı olmadığı ve önemli ölçüde örtüşme gösterdiği bildirilmiştir. Araştırmada ayrıca bazı bakteriyel grupların MS hastalarındaki engellilik düzeyiyle ilişkili olabileceği gösterilmiştir. Bu bulgular, MS ile bağırsak mikrobiyotası arasındaki ilişkinin tek bir bakteri türüyle açıklanamayacağını ve mikrobiyal topluluğun genel özelliklerinin yanı sıra konak faktörlerinin de dikkate alınması gerektiğini düşündürmektedir.

Makalede dikkat çeken bir diğer bulgu, bağırsak mikrobiyotası ile bağışıklık sistemi ve metabolik göstergeler arasındaki ilişkilerin MS hastalarında farklılık göstermesidir. Özellikle beslenme ile bağlantılı bazı değişiklikler araştırmada öne çıkmaktadır. Et tüketiminin, polisakkaritlerin parçalanmasında rol oynayan Bacteroides thetaiotaomicron bakterisinin azalmasıyla ilişkili olduğu; bunun yanında Th17 hücrelerinde artış ve et tüketimiyle bağlantılı bazı kan metabolitlerinde yükselme ile birlikte değerlendirildiği bildirilmiştir. Bu sonuçlar, beslenme alışkanlıklarının bağırsak mikroorganizmaları üzerinden bağışıklık sistemi ve metabolik süreçlerle etkileşebileceğini düşündürmektedir. Ancak çalışmaya göre bu ilişkiler doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi olarak değerlendirilmemelidir.

Araştırmada 6 aylık takip sürecinde bağırsak mikrobiyotasının ve kandaki metabolit profillerinin genel olarak istikrarlı kaldığı görülmüştür. Buna karşılık bağışıklık sistemiyle ilişkili bazı göstergelerde aynı düzeyde bir kararlılık gözlenmemiştir. Bu durum, MS ile ilişkili biyolojik süreçlerin zaman içerisinde farklı sistemler arasında değişkenlik gösterebileceğine işaret etmektedir. Makaleye göre bağırsak mikrobiyotasının MS gelişimi veya hastalığın seyri üzerindeki rolünü anlamak için yalnızca mikrobiyota kompozisyonunun belirlenmesi yeterli değildir. Beslenme alışkanlıkları, mikrobiyal metabolitler, bağışıklık hücreleri ve hastalığın klinik özellikleri birlikte ele alınmalıdır. Böyle bir yaklaşım, MS ile bağırsak mikrobiyomu arasındaki karmaşık ilişkinin daha doğru biçimde anlaşılmasına katkı sağlayabilir.

Sonuç: Çalışma, multipl sklerozda bağırsak mikrobiyotasının bağışıklık sistemi, metabolik süreçler ve beslenme ile yakın bir ilişki içerisinde olabileceğini göstermektedir. MS hastalarında bazı yararlı veya potansiyel olarak önemli bakteri gruplarındaki değişikliklerin yanı sıra, belirli beslenme alışkanlıkları ile mikrobiyota, bağışıklık hücreleri ve metabolitler arasında bağlantılar belirlenmiştir. Ancak elde edilen bulgular, belirli bir bakterinin MS’e neden olduğunu veya belirli bir beslenme şeklinin hastalığı tedavi ettiğini göstermemektedir. Makaleye göre asıl önem taşıyan nokta, bağırsak mikrobiyomunun MS’deki rolünün tek başına değil, konak organizma, beslenme, bağışıklık sistemi ve metabolik süreçlerle birlikte değerlendirilmesidir. Bu yaklaşımın, gelecekte MS’in mekanizmalarının daha iyi anlaşılması ve mikrobiyota temelli olası araştırmaların geliştirilmesi açısından önemli bir araştırma zemini oluşturabileceği değerlendirilmektedir.