İnce Bağırsakta Bakteriyel Aşırı Çoğalmanın Epidemiyolojisi

İnce bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma (SİBO), ince bağırsaktaki bakteri miktarının normal kabul edilen düzeylerin üzerine çıkması olarak tanımlanmaktadır. Bu durum; gaz, şişkinlik, karın ağrısı, ishal ve bazı besinlerin emiliminde bozulma gibi çeşitli sindirim sistemi yakınmalarıyla ilişkilendirilmektedir. 2023 yılında yayımlanan bu derleme makalede, SİBO’nun görülme sıklığı, ilişkili risk faktörleri, eşlik ettiği hastalıklar ve gelişiminde rol oynayabilecek mekanizmalar kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Makalede, gastroenterolojik yakınmaları nedeniyle nefes testi uygulanan hastaların %33,8’inde SİBO saptandığı bildirilmektedir. Bu oran, SİBO’nun özellikle sindirim sistemi şikâyetleri bulunan kişiler arasında dikkate değer bir sıklığa sahip olduğunu göstermektedir.

Araştırmaya göre SİBO varlığı; sigara kullanımı, şişkinlik, karın ağrısı ve kansızlık ile anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur. Ayrıca yaş ilerledikçe SİBO görülme riskinin arttığı, buna karşılık cinsiyet ve ırk açısından belirgin bir farklılık bulunmadığı belirtilmektedir. Makalede mide asidini azaltan proton pompası inhibitörü grubu ilaçların kullanımının da SİBO açısından önemli bir risk faktörü olduğu vurgulanmaktadır. Mide asidinin azalmasının, ince bağırsağa ulaşan bakterilerin kontrol edilmesini zorlaştırabileceği ve bu durumun bakteriyel çoğalmaya uygun bir ortam oluşturabileceği ifade edilmektedir.

Çalışmada SİBO’nun yalnızca bağırsaklarla sınırlı bir durum olmadığı, çok sayıda sindirim sistemi ve sistemik hastalıkla ilişkili bulunduğu aktarılmaktadır. Makaleye göre fonksiyonel hazımsızlık, irritabl bağırsak sendromu, fonksiyonel şişkinlik, fonksiyonel kabızlık ve fonksiyonel ishal gibi durumların yanı sıra çölyak hastalığı, divertiküler hastalık, ülseratif kolit, Crohn hastalığı ve kısa bağırsak sendromunda SİBO ile anlamlı ilişkiler bildirilmiştir. Karaciğer hastalıkları açısından siroz, metabolik disfonksiyonla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı ve primer biliyer kolanjit gibi durumlar da SİBO ile ilişkilendirilmektedir. Ayrıca gastroparezi, pankreatit, safra taşı hastalığı ve kistik fibrozis gibi çeşitli sindirim sistemi hastalıklarında da SİBO varlığının daha sık görülebildiği belirtilmektedir.

Araştırmaya göre SİBO ile bazı endokrin, metabolik, nörolojik ve romatolojik hastalıklar arasında da bağlantılar bildirilmiştir. Diyabet, hipotiroidi, hiperlipidemi ve akromegali gibi metabolik veya hormonal bozuklukların yanı sıra multipl skleroz, Parkinson hastalığı ve otonom sinir sistemi işlevlerini etkileyen bazı durumlarda SİBO görülme olasılığının arttığı aktarılmaktadır. Çalışmaya göre özellikle siroz, metabolik disfonksiyonla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı, diyabet ve pankreatit gibi bazı hastalıklarda SİBO varlığı ile hastalığın şiddeti arasında ilişki saptanmıştır. Bununla birlikte, makalede bu ilişkilerin her zaman doğrudan neden-sonuç ilişkisi olarak değerlendirilmemesi gerektiği ve SİBO’nun bazı hastalıklarda hastalığın sonucu olabileceği gibi belirtilerin gelişimine katkıda bulunan mekanizmalardan biri de olabileceği ifade edilmektedir.

Makalede SİBO gelişiminde bağırsak hareketlerinin önemli bir rol oynadığı vurgulanmaktadır. İnce bağırsak içeriğinin normalden daha yavaş ilerlemesi, bakterilerin bağırsaktan yeterince hızlı uzaklaştırılamamasına ve bu nedenle bakterilerin aşırı çoğalmasına zemin hazırlayabilmektedir. Çalışmaya göre bu yavaşlama bağırsak hareket bozuklukları, diyabete bağlı otonom sinir sistemi hasarı, portal hipertansiyon veya tiroid hormonlarının bağırsak hareketlerini uyarıcı etkisinin azalması gibi farklı mekanizmalarla ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca mide asidi üretiminin azalması ve bazı cerrahi durumlar da bakterilerin ince bağırsakta çoğalmasını kolaylaştırabilecek faktörler arasında değerlendirilmektedir. SİBO tanısında hidrojen ve metan ölçümüne dayanan nefes testleri kullanılmakta, ancak farklı test yöntemleri ve tanı ölçütleri nedeniyle sonuçların yorumlanmasında bazı güçlükler bulunabileceği belirtilmektedir.

Sonuç olarak makaleye göre SİBO, özellikle sindirim sistemi yakınmaları bulunan kişilerde oldukça sık karşılaşılabilen ve çok sayıda hastalıkla ilişkili olabilen bir durumdur. Araştırmada bildirilen %33,8’lik oran, gastroenterolojik şikâyetleri olan ve nefes testi uygulanan kişilerde SİBO’nun dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Bununla birlikte çalışmaya göre SİBO ile çeşitli hastalıklar arasındaki ilişkinin yönü ve klinik önemi her durumda kesin olarak ortaya konmuş değildir. Makalede, SİBO’nun ortadan kaldırılmasının farklı hastalıkların belirtileri, seyri ve uzun dönem sonuçları üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç olduğu özellikle vurgulanmaktadır.