İrritabl Bağırsak Sendromunda Bağışıklık Ve Mikrobiyota Etkileşimi Üzerine Sistematik Derleme

İrritabl bağırsak sendromu (İBS), karın ağrısı, şişkinlik, dışkılama alışkanlığında değişiklik ve bağırsak fonksiyonlarında düzensizlik gibi belirtilerle seyreden, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen yaygın bir gastrointestinal hastalıktır. Hastalığın ortaya çıkmasında tek bir mekanizmanın sorumlu olmadığı, bağırsak-beyin ekseni, bağırsak hareketleri, visseral duyarlılık, psikolojik faktörler, bağışıklık sistemi ve bağırsak mikrobiyotasının birbirleriyle etkileşim içerisinde olduğu düşünülmektedir. Makalede, özellikle bağışıklık sistemi ile bağırsak mikrobiyotasında meydana gelen değişikliklerin İBS belirtilerinin gelişimindeki olası rolü sistematik derleme ve meta-analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir.

Araştırmada İBS hastaları ile sağlıklı kontrol gruplarını karşılaştıran çalışmalar incelenmiş ve toplam 41 çalışmadan elde edilen veriler değerlendirmeye alınmıştır. Çalışmaya göre İBS bulunan bireylerde bazı bağışıklık ve inflamasyon göstergelerinde sağlıklı bireylere kıyasla farklılıklar saptanmıştır. Özellikle interlökin-6 (IL-6), tümör nekroz faktörü alfa (TNF-α), trombosit-lenfosit oranı ve dışkı kalprotektin düzeylerinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Buna karşılık, bağışıklık yanıtının düzenlenmesinde ve inflamasyonun kontrol altında tutulmasında rol oynayan interlökin-10 (IL-10) düzeylerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Makaleye göre bu bulgular, İBS’de sistemik veya bağırsak düzeyinde düşük dereceli inflamasyon ve bağışıklık sistemi düzensizliğinin bulunabileceğini düşündürmektedir.

Makalede değerlendirilen önemli konulardan biri de bağırsak mikrobiyotasındaki değişikliklerdir. Bağırsakta yaşayan mikroorganizmalar yalnızca sindirim süreçlerine katkı sağlamamakta, aynı zamanda bağırsak bariyerinin bütünlüğünün korunması ve bağışıklık sisteminin düzenlenmesi açısından da önemli görevler üstlenmektedir. Araştırmaya göre İBS bulunan bireylerde bazı bakteri gruplarının oranlarında sağlıklı kontrollere kıyasla belirgin farklılıklar görülmüştür. Özellikle Bacteroidetes grubunda artış, Firmicutes grubunda ise azalma bildirilmiştir. Bununla birlikte mikrobiyota sonuçlarının çalışmalar arasında tamamen aynı olmadığı ve İBS’nin farklı alt tiplerinde farklı mikrobiyal özelliklerin bulunabileceği de dikkate alınmaktadır.

Çalışmaya göre bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlik ile bağışıklık sistemi arasındaki ilişki, İBS belirtilerinin ortaya çıkmasında önemli bir mekanizma olabilir. Mikrobiyota dengesinin bozulması sonucunda bağırsak bariyerinin bütünlüğünün etkilenebileceği, bağırsak geçirgenliğinin artabileceği ve bağışıklık hücrelerinin daha fazla uyarılabileceği belirtilmektedir. Bunun sonucunda ortaya çıkan inflamatuvar yanıtın bağırsak sinir sistemi ve bağırsak hareketleri üzerinde etkili olabileceği düşünülmektedir. Makaleye göre bu süreç, karın ağrısı ve dışkılama düzenindeki değişiklikler gibi İBS belirtilerinin oluşmasına veya şiddetlenmesine katkıda bulunabilir.

Araştırmada ayrıca bağırsak-beyin ekseninin bu karşılıklı etkileşimde önemli bir bağlantı noktası olduğu vurgulanmaktadır. Bağırsak mikrobiyotası, bağışıklık sistemi ve sinir sistemi arasında çift yönlü bir iletişim bulunmaktadır. Çalışmaya göre stres ve diğer psikolojik faktörler bu iletişimi etkileyerek bağırsak fonksiyonlarında değişikliklere yol açabilmektedir. Benzer şekilde bağırsakta meydana gelen mikrobiyal ve inflamatuvar değişikliklerin de sinir sistemi üzerinden ağrı algısını ve bağırsak hareketlerini etkileyebileceği düşünülmektedir. Bu nedenle İBS’nin yalnızca bağırsak hareketlerinde meydana gelen bir bozukluk olarak değerlendirilmemesi gerektiği, hastalığın daha geniş bir biyolojik ağ içerisinde ele alınmasının önemli olduğu vurgulanmaktadır.

Makalede elde edilen bulgular, İBS’nin oluşumunda bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler ile bağışıklık sistemi arasındaki karşılıklı ilişkinin dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Ancak çalışmaya göre mevcut veriler, mikrobiyota değişikliklerinin İBS’nin doğrudan nedeni olduğunu kesin olarak ortaya koymamaktadır. Kullanılan yöntemler, hasta özellikleri, beslenme alışkanlıkları, ilaç kullanımı ve İBS alt tipleri gibi farklılıklar mikrobiyota sonuçlarını etkileyebilmektedir. Bu nedenle araştırmada gözlenen bakteriyel değişikliklerin hastalığın nedeni mi, sonucu mu yoksa hastalık sürecine eşlik eden bir özellik mi olduğunun belirlenmesi için daha standartlaştırılmış ve uzun süreli çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Sonuç olarak, bu sistematik derleme ve meta-analiz İBS ile bağışıklık sistemi düzensizliği ve bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler arasında anlamlı bir ilişki bulunduğuna işaret etmektedir. Özellikle bazı inflamasyon belirteçlerindeki değişiklikler ile mikrobiyota bileşimindeki farklılıklar, İBS belirtilerinin ortaya çıkmasında bağırsak mikrobiyotası–bağışıklık sistemi–bağırsak-beyin ekseni arasındaki etkileşimin önemini desteklemektedir. Bununla birlikte bu ilişkinin mekanizmalarının ve nedensellik yönünün daha iyi anlaşılması gerekmektedir. Gelecekte yapılacak araştırmaların, İBS’nin farklı alt tiplerini ve bireysel mikrobiyota özelliklerini dikkate alması, hastalığın biyolojik mekanizmalarının daha ayrıntılı ortaya konulmasına ve kişiye özgü yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.