Romatoid Artrit Hastalarında Ağız ve Bağırsak Mikrobiyomu: Sistematik Bir Derleme

Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklem dokularına karşı anormal bir yanıt oluşturmasıyla ortaya çıkan, kronik inflamasyonla seyreden bir hastalıktır. Son yıllarda hastalığın gelişiminde yalnızca genetik ve bağışıklık sistemiyle ilişkili faktörlerin değil, vücudun farklı bölgelerinde bulunan mikroorganizmaların da rol oynayabileceği düşünülmektedir. Özellikle ağız boşluğu ve bağırsaklarda bulunan mikrobiyomun bağışıklık sistemiyle sürekli etkileşim içerisinde olması, bu mikroorganizmaların romatoid artrit açısından araştırılmasına neden olmuştur. Makalede, romatoid artrit hastaları ile sağlıklı kontrol grupları arasındaki ağız ve bağırsak mikrobiyomu farklılıklarını değerlendiren çalışmalar sistematik olarak incelenmiştir. Böylece belirli bakteri gruplarındaki değişikliklerin ve mikrobiyal çeşitlilikteki farklılıkların romatoid artritle ilişkili olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Araştırmada PubMed, EMBASE ve Cochrane Library veri tabanlarında kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Tarama, veri tabanlarının başlangıç tarihinden 7 Haziran 2020’ye kadar yayımlanan çalışmalar dikkate alınarak yapılmıştır. Yetişkin romatoid artrit hastalarının ağız veya bağırsak mikrobiyomunu sağlıklı ya da kontrol gruplarıyla karşılaştıran vaka-kontrol çalışmalarına odaklanılmıştır. İnceleme sonucunda toplam 26 makale değerlendirmeye uygun bulunmuştur. Çalışmada temel olarak romatoid artrit hastaları ile kontrol grupları arasındaki belirli bakteri türlerindeki değişiklikler incelenmiş, ikincil olarak ise mikrobiyal çeşitlilikte meydana gelen farklılıklar değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım sayesinde yalnızca tek bir mikroorganizmaya değil, mikrobiyomun genel yapısına ilişkin bulguların da birlikte değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Makaleye göre bağırsak mikrobiyomunda dikkat çeken değişikliklerden biri, Faecalibacterium düzeylerindeki azalmadır. En az üç çalışmada, erken dönem romatoid artrit veya romatoid artrit hastalarının bağırsaklarında Faecalibacterium miktarının sağlıklı kontrollere kıyasla daha düşük olduğu bildirilmiştir. Faecalibacterium cinsinin bağırsak ekosistemindeki önemli bakteriler arasında yer alması nedeniyle bu bulgu dikkat çekici bulunmuştur. Bununla birlikte araştırmada yalnızca tek bir bakterideki değişimin hastalığın ortaya çıkışını veya ilerlemesini doğrudan açıkladığı sonucuna varılmamıştır. Çalışmaya göre bağırsak mikrobiyomundaki değişikliklerin hastalıkla olan ilişkisinin anlaşılabilmesi için farklı bakteri topluluklarının ve mikrobiyal çeşitliliğin birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir.

Ağız mikrobiyomu açısından ise araştırmada farklı bir bakteri profili bildirilmiştir. En az üç çalışmada romatoid artrit veya erken dönem romatoid artrit hastalarının ağız boşluğunda Streptococcus ve Haemophilus düzeylerinin daha düşük, Prevotella düzeylerinin ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bazı Prevotella türlerinde, özellikle P. histicola ve P. oulorum düzeylerinde artış eğilimi bildirilmiştir. Bu bulgular, ağız mikrobiyotasındaki değişikliklerin romatoid artritle birlikte görülebileceğini düşündürmektedir. Ancak çalışmaya göre söz konusu bakterilerin hastalığın nedeni olduğu şeklinde kesin bir çıkarım yapılamamaktadır. Mikrobiyal değişikliklerin hastalık sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkması veya hastalığın gelişiminde rol oynayan diğer mekanizmalarla birlikte meydana gelmesi de mümkün görülmektedir.

Makalede ayrıca mikrobiyal çeşitlilik açısından ağız ve bağırsak arasında farklı sonuçlar elde edildiği vurgulanmaktadır. Ağız mikrobiyomunda alfa çeşitliliğinin bazı araştırmalarda arttığı, bazı araştırmalarda ise değişmediği bildirilmiştir. Buna karşılık bağırsak mikrobiyomunda alfa çeşitliliğinin daha sıklıkla azaldığı veya değişmediği görülmüştür. Bu durum, romatoid artrit ile ilişkili mikrobiyom değişikliklerinin vücudun farklı bölgelerinde aynı biçimde gerçekleşmediğini göstermektedir. Araştırmaya göre ağız ve bağırsak mikrobiyomunun ayrı ayrı değerlendirilmesi kadar, bu iki mikrobiyal ortam arasındaki olası bağlantıların da araştırılması önem taşımaktadır.

Çalışmada elde edilen bulgular genel olarak değerlendirildiğinde, romatoid artrit hastalarında hem ağız hem de bağırsak mikrobiyomunda sağlıklı kontrollere kıyasla belirli farklılıklar bulunduğu ortaya konulmuştur. Özellikle bağırsakta Faecalibacterium azalması ile ağızda Streptococcus ve Haemophilus azalması ve Prevotella artışı, birden fazla çalışmada bildirilen ortak bulgular arasında yer almıştır. Bununla birlikte çalışmalar arasında kullanılan yöntemlerin, hasta gruplarının, hastalık süresinin ve mikrobiyom analiz tekniklerinin farklı olması sonuçların doğrudan karşılaştırılmasını güçleştirmektedir. Bu nedenle makaleye göre mevcut kanıtlar önemli bir ilişkiye işaret etmekle birlikte, mikrobiyom değişikliklerinin romatoid artritin nedeni, sonucu veya hastalık sürecine eşlik eden bir durum olup olmadığı henüz kesin olarak belirlenmemiştir.

Sonuç: Çalışmaya göre romatoid artrit hastalarında ağız ve bağırsak mikrobiyomunda belirgin farklılıklar saptanmıştır. Bağırsakta Faecalibacterium azalması, ağız boşluğunda ise Streptococcus ve Haemophilus azalması ile Prevotella artışı öne çıkan bulgular arasında yer almaktadır. Bunun yanında bağırsak mikrobiyal çeşitliliğinde azalma veya değişiklik olmaması daha sık bildirilirken, ağız mikrobiyomunda çeşitlilik artışı veya değişiklik olmaması daha belirgin bulunmuştur. Makalede, bu bulguların romatoid artrit ile mikrobiyom arasında biyolojik bir ilişki bulunabileceğini desteklediği, ancak nedensel ilişkinin henüz ortaya konulamadığı vurgulanmaktadır. Daha geniş hasta gruplarıyla, standart yöntemler kullanılarak ve hastalığın farklı dönemlerini dikkate alan yeni araştırmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışmalar, mikrobiyom değişikliklerinin romatoid artritin gelişimindeki rolünün ve gelecekte tanı, hastalık takibi veya tedavi yaklaşımlarındaki olası öneminin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabilecektir.